تغییرات مهم ویرایش جدید استاندارد ایزو ۹۰۰۱ و تأثیر آن‌ها بر کیفیت سیستم‌ها

مقدمه: اهمیت آشنایی با تغییرات مهم ویرایش جدید استاندارد ایزو ۹۰۰۱

در سال‌های اخیر، سازمان‌های موفق به خوبی درک کرده‌اند که کیفیت فراتر از یک شعار است؛

این یک رویکرد ساختاریافته به مدیریت، فرآیندها و بهبود مستمر است. استاندارد بین‌المللی ایزو ۹۰۰۱ به عنوان یکی از پرکاربردترین استانداردهای مدیریت کیفیت در جهان، همواره در جهت به‌روزرسانی خود و پاسخ به نیازهای نوین صنعت و بازار گام برمی‌دارد.

در این مقاله به بررسی تغییرات مهم ویرایش جدید استاندارد ایزو ۹۰۰۱ می‌پردازیم، و تأثیر این تغییرات را بر سیستم‌های مدیریت کیفیت (QMS) ارزیابی می‌کنیم.

این تغییرات نه تنها ماهیت فنی استاندارد را تغییر داده‌اند، بلکه نحوه نگاه مدیران به مفاهیمی چون ریسک،

اطلاعات مدون، رویکرد فرآیندی و ماهیت سازمان را نیز دگرگون ساخته‌اند. با ما همراه باشید تا درک روشن‌تری از این تحولات به‌دست آورید.

فهرست محتوا:

- معرفی کلی استاندارد ISO 9001 و اهداف آن (H2)

- تغییرات جدید ISO 9001:2015 در یک نگاه (H2)

  - تمرکز بر رویکرد مبتنی بر ریسک (H3)

  - معرفی ساختار سطح بالای Annex SL (H3)

  - تأکید بیشتر بر فهم محیط سازمان (H3)

- اثرات تغییرات استاندارد ISO 9001 بر سیستم مدیریت کیفیت (H2)

- مقایسه بندهای جدید و قدیم در قالب جدول (H2)

- راهکارهای پیاده‌سازی تغییرات جدید در سازمان‌ها (H2)

- پاسخ به سوالات پرتکرار (FAQ) (H2)

- جمع‌بندی و دعوت به تعامل (H2)

معرفی کلی استاندارد ISO 9001 و اهداف آن

استاندارد ایزو ۹۰۰۱ از زمان نخستین انتشار خود در دهه ۱۹۸۰ میلادی تاکنون، به millions از سازمان‌ها کمک کرده است تا کیفیت محصولات و خدمات خود را به صورت نظام‌مند بهبود ببخشند.

این استاندارد مبتنی بر اصول مدیریت کیفیت از جمله تمرکز بر مشتری، رهبری، مشارکت کارکنان، بهبود مستمر و تصمیم‌گیری مبتنی بر شواهد طراحی شده است.

ویراست جدید، یعنی ISO 9001:2015، به دنبال تعامل بیشتر با محیط متغیر کسب‌وکار و افزایش تطابق با دیگر استانداردهای مدیریتی ایجاد شده و با توجه به تغییرات محیطی، اقتصادی، تکنولوژیکی و فرهنگی روزآمدی شده است.

تغییرات مهم ویرایش جدید استاندارد ایزو ۹۰۰۱ در یک نگاه

 

ویرایش ۲۰۱۵ ISO 9001 تغییراتی بنیادی نسبت به نسخه‌های پیشین دارد. در این قسمت، به مهم‌ترین تغییرات اعمال‌شده در این استاندارد خواهیم پرداخت.

تمرکز بر رویکرد مبتنی بر ریسک

یکی از بارزترین تغییرات استاندارد جدید، جایگزینی پیشگیرانه با تفکر مبتنی بر ریسک است.

به جای داشتن یک بند خاص تحت عنوان "اقدامات پیشگیرانه"، سازمان‌ها ملزم هستند در سراسر فرآیندهای خود، ارزیابی، شناسایی و مدیریت ریسک‌ها را لحاظ کنند.

- واژه "ریسک" در ویرایش جدید به عنوان عامل پیش‌بینی‌پذیر عدم قطعیت تعریف شده است.

- سازمان‌ها باید زمینه‌های ریسک‌زا و فرصت‌ساز را تحلیل کرده و راهکارهایی برای مهار یا استفاده از آن‌ها داشته باشند.

معرفی ساختار سطح بالای Annex SL

در ویرایش جدید، ساختار استاندارد با سایر استانداردهای مدیریت (مانند ISO 45001 یا ISO 14001) هماهنگ‌تر شده است، که به سازمان‌ها امکان یکپارچه‌سازی سیستم‌های مدیریتی را می‌دهد.

ویژگی‌های Annex SL:

- ساختار یازده‌بندی یکنواخت

- افزایش امکان همسویی با دیگر استانداردها

- ساده‌سازی مستندسازی

تأکید بیشتر بر فهم محیط سازمان

از دیگر تغییرات مهم ویرایش جدید استاندارد ایزو ۹۰۰۱ می‌توان به تمرکز ویژه بر تحلیل "زمینه سازمان" و "نیازها و انتظارات ذی‌نفعان" اشاره کرد. این امر سبب شده سازمان‌ها با شناخت دقیق‌تری از ماهیت خود، برنامه‌ریزی‌های مؤثرتری انجام دهند.

- در بند ۴ استاندارد، تحلیل محیط داخلی و خارجی و عوامل مؤثر بر فعالیت‌ سازمان تأکید شده است.

- شناخت نیازهای stakeholders به سازمان در دستیابی به اهداف کیفی کمک می‌کند.

اثرات تغییرات استاندارد ISO 9001 بر سیستم مدیریت کیفیت

حال که با تغییرات عمده آشنا شدیم، بهتر است تأثیرات آن بر عملکرد سیستم مدیریت کیفیت (QMS) را بررسی کنیم. برخی از این تأثیرات مثبت عبارتند از:

- انعطاف‌پذیری بیشتر در مستندسازی؛ دیگر الزام خاصی بر وجود "دستورالعمل" یا "راهنمای کیفیت" نیست.

- ارتقاء آگاهی سازمان‌ها از ریسک‌ها و فرصت‌ها

- برنامه‌ریزی بهتر بر اساس تحلیل محیط کسب‌وکار

- توانایی بیشتر در جلب رضایتمندی مشتری

- یکپارچه‌سازی ساده‌تر با دیگر سیستم‌های مدیریتی

مقایسه بندهای جدید و قدیم در قالب جدول

در جدول زیر، برخی از تغییرات کلیدی بندهای ایزو ۹۰۰۱:۲۰۰۸ با ایزو ۹۰۰۱:۲۰۱۵ مقایسه شده‌اند:

| بند | ISO 9001:2008 | ISO 9001:2015 | توضیحات |

|-----|---------------|----------------|-------------|

| 4   | سیستم مدیریت کیفیت | زمینه سازمان | تأکید بر شناخت عوامل داخلی و خارجی |

| 5   | مسئولیت مدیریت | رهبری | مشارکت فعال مدیریت در توسعه سیستم |

| 6   | برنامه‌ریزی برای کیفیت | اقداماتی برای ریسک و فرصت | جایگزینی اقدامات پیشگیرانه |

| 7   | منابع، شایستگی | پشتیبانی | تأکید بر دانش سازمانی |

| 8   | طراحی و تولید | عملیات | فرآیندگرایی گسترده‌تر |

یکی از ویژگی‌های رویکرد فرآیندی در استاندارد جدید، تمرکز بر خروجی‌های قابل اندازه‌گیری و بازخورد از ذی‌نفعان است. سازمان‌ها موظف‌اند فرآیندهای خود را براساس نتایج واقعی بهینه‌سازی کنند.

راهکارهای پیاده‌سازی تغییرات جدید در سازمان‌ها

فهم تغییرات کافی نیست؛ گام بعدی، اقدام و پیاده‌سازی است. در ادامه چند راهکار برای موفقیت در این مسیر ارائه می‌شود:

- برگزاری جلسات توجیهی برای مدیران میانی

- آموزش مفاهیم تفکر مبتنی بر ریسک به کارکنان

- بازنگری اطلاعات مدون بر پایه نیازهای استاندارد جدید

- استفاده از مشاورین خبره برای فرایند انتقال

نگهداری اطلاعات مدون مورد نیاز طبق استاندارد باید به‌صورت مناسب، الکترونیکی یا کاغذی، انجام شود؛ مهم مستندسای اثربخش و قابل دسترس بودن آن است، نه نوع آن.

پرسش‌های پرتکرار (FAQ)

۱. بندهای استاندارد ایزو 9001 ویرایش ۲۰۱۵ شامل چه بخش‌هایی است؟

ساختار جدید ایزو ۹۰۰۱:۲۰۱۵ شامل ۱۰ بند اصلی است که از شناخت سازمان و رهبری تا بهبود و ارزیابی عملکرد را دربر می‌گیرد.

هر بند وظایف مشخصی را معرفی کرده و تاکید ویژه‌ای بر یکپارچه‌سازی سیستم مدیریتی دارد.

۲. واژه "ریسک" در ویرایش استاندارد ۲۰۱۵ به چه معناست؟

در ISO 9001:2015، ریسک به مفهوم "اثر عدم قطعیت بر اهداف" تعریف شده است.

این رویکرد به سازمان‌ها کمک می‌کند تا به جای واکنش‌گرایی، رویکردی آینده‌نگر در مدیریت مشکلات و فرصت‌ها داشته باشند.

۳. نگهداری اطلاعات مدون طبق استاندارد به چه صورت باید انجام شود؟

اطلاعات باید به‌گونه‌ای نگهداری شود که در صورت نیاز قابل دسترسی، بازیابی و محافظت باشد.

این اطلاعات می‌تواند به صورت فیزیکی (کاغذی) یا دیجیتال نگهداری شود. اما اثربخشی، کنترل و بروزرسانی آن اولویت دارد.

۴. بند ۷ ایزو 9001 چیست و به چه موضوعاتی می‌پردازد؟

بند 7 با عنوان «پشتیبانی» به موضوعاتی چون منابع، شایستگی، آگاهی، ارتباطات و اطلاعات مستند می‌پردازد. هدف آن، تضمین وجود زیرساخت‌های کافی برای اجرای مؤثر سیستم مدیریت کیفیت است.

۵. ماهیت سازمان در استاندارد جدید چه مفهومی دارد؟

در بند 4، سازمان باید ماهیت، هدف و جهت‌گیری استراتژیک خود را مشخص کند. این شفاف‌سازی کمک می‌کند تا استراتژی‌های کیفیت به صورت هدفمند و مطابق با اهداف کلی سازمان طراحی شوند.

منابع توصیه‌شده برای مطالعه بیشتر:

- وب‌سایت رسمی سازمان ISO: ISO.org

- مقاله مرتبط در وب‌سایت ایزو هوم درباره انواع استانداردها ← لینک داخلی پیشنهادی: آشنایی با استانداردهای مدیریتی ISO

جمع‌بندی: کیفیت با استاندارد جدید، معنا و ابزار جدیدی یافته است

تغییرات مهم ویرایش جدید استاندارد ایزو ۹۰۰۱ بیش از آن‌که صرفاً تغییر در جمله یا بند باشد، نگاهی تازه به کیفیت و مدیریت ارائه می‌دهد. با تمرکز بر ریسک‌ها، تحلیل زمینه سازمان و ساده‌سازی مستندسازی، ایزو ۹۰۰۱ مسیر را برای رقابت‌پذیری و انعطاف بیشتر سازمان‌ها هموار کرده است.

اگر تجربه‌ای از پیاده‌سازی نسخه جدید ISO 9001 در سازمان خود دارید، خوشحال می‌شویم که نظرات‌تان را در بخش دیدگاه‌ها با ما و دیگر خواننده‌ها به اشتراک بگذارید، یا مقاله را برای همکاران‌تان ارسال فرمایید.

همچنین پیشنهاد می‌کنیم دیگر مقالات کاربردی ما در وب‌سایت isohome.ir همچون "تفاوت ISO 9001:2015 با نسخه 2008" یا "راهنمای پیاده‌سازی سیستم مدیریت کیفیت" را نیز منتظر نمانید و مطالعه نمایید.

باشد که دانش، بهبود، و کیفیت همواره همراه مسیر حرفه‌ای شما باشد.

ایمیل جهت مشاوره، آموزش و صدور گواهینامه های ایزو :    arshanik016@gmail.com